Grekokatolicy.pl (2011): Przez Wielki Tydzień do Paschy.



Nabożeństwa trzech pierwszych dni Wielkiego Tygodnia mają  charakter pokutny. Każdy dzień ma swoją symbolikę, którą akcentuje się w pieśniach i ewangelicznych czytaniach na jutrzni i liturgii.

Wielki Poniedziałek - wspomina się starotestamentalnego patriarchę Józefa, którego z zazdrości bracia sprzedali do Egiptu. Józef doznał poniżenia i cierpienia, ale w konsekwencji dostąpił chwały i w ten sposób stał się protoikoną cierpień Jezusa Zbawiciela.

W tym dniu wspomina się także ewangeliczną perykopę o bezpłodnym drzewie figowym, którą stała się symbolem fałszywych faryzeuszy. Jezus zauważył u nich, tylko zewnętrzną pobożność - fałszywy cień prawa - bez szczerych płodów wiary.

Bezpłodne i zeschłe drzewo figowe jest również symbolem ludzkiej duszy, która nie przynosi płodów - szczerego nawrócenia, wiary, modlitwy i dobrych uczynków.

 Wielki Wtorek -  upamiętnia się Jezusa, który ujawnił prawdziwe oblicze  kapłanów i faryzeuszy, a także Jego rozmowy i przypowieści wypowiedziane w świątyni Jerozolimskiej: o podanku dla Cesarza, o zmartwychwstaniu, strasznym sądzie i końcu świata, przypowieści o dziesięciu dniach i o talentach. W przypowieściach Kościół akcentuje nieoczekiwane przyjście Pana (o dziesięciu dniach) i sprawiedliwość Bożego sądu (o talentach).

 Wielka Środa -  wspomina się grzeszną kobietę, która obmyła łzami i namaściła drogocennym olejem nogi Zbawiciela i w ten sposób przygotowała Go na pogrzeb.

W pierwsze trzy dni Wielkiego Tygodnia prawo liturgiczne przypisuje odczytanie całego psałterza, oprócz 17 katyzmy, którą czyta się w Wielką Sobotę. W owych dniach sprawuje się  Liturgie Uprzednio Uświęconych Darów, są to nieszpory z udzieleniem komunii świętej.

Nabożeństwa Wielkiego Tygodnia w Kościołach Wschodnich są skoncentrowane na męce Pańskiej. Dlatego też nie wspomina się w tym tygodniu żadnych świętych i pomija się modlitwy za zmarłych.

Wielki Czwartek - podobnie jak w Kościele zachodnim, jest dniem upamiętniającym ustanowienie eucharystii i dniem kapłańskim. Szczególnym nabożeństwem tego dnia są nieszpory połączone z Boską Liturgią Bazylego Wielkiego. Przed nieszporami arcybiskup poświęca antyminsy (kwadratowe płótno z zaszytymi relikwiami świętych, które jest umieszczone na ołtarzu, a wymagane jest dla ważności sprawowania Boskiej Liturgii). Także podczas  liturgii poświęca  myro (krzyżmo), a na zakończenie Boskiej Liturgii ma miejsce obrzęd obmywania nóg przez biskupa.

Druga połowa Wielkiego Czwartku to już próba zbliżenia się do cierpień Chrystusa. Jutrznia Wielkiego Piątku (odprawiana w czwartek) wprowadza nas tę w atmosferę, wówczas śpiewa się troparion o tym, jak to Judasz sprzedaje Chrystusa, a Ten zostaje wydany na mękę.

Podczas jutrzni czyta się 12 ewangelicznych perykop, które mówią o ostatnich dniach życia naszego Pana. Na czytanie każdej z ewangelii kapłan ubiera inny ornat, poczynając od najciemniejszego ornatu (czerwonego), a  kończą na białym ornacie. Zmiana kolorów liturgicznych od czerwonego po biały, symbolizuje  przejście od cierpienia do chwały. Po odśpiewaniu każdej  z 11 ewangelii dzwoni się dzwonami, a po 12 ewangelii już się dzwonów nie używa, aż do Zmartwychwstania Pańskiego. Rytuał greckokatolicki zaleca także, aby już na jutrzni nie używać dzwonów, które są kojarzone z radością, a raczej kołatek - wyraz smutku i zadumy.

Wielki Piątek - dzień aliturgiczny. Na znak żałoby nie odprawia się dziś Liturgii Świętej.  Ma to istotne znaczenie, gdyż wówczas to sam Baranek Boży, jak uczy Cerkiew, sprawuje Świętą Eucharystię na krzyżu. W ciągu dnia sprawuje się tzn. „Królewskie Czasy" - liturgię godzin, podczas której czyta się Ewangelie opisujące Mękę Pańską.

Wielki Piątek kończą nieszpory z wystawieniem płaszczenicy (całunu z przedstawieniem złożonego w grobie Jezusa Chrystusa). W piątek rano przed odprawianiem „Królewskich Czasów" (liturgii godzin) umieszcza się na ołtarzu płaszczenicę, a w nawie głównej przed ikonostasem umieszcza się Boży Grób, przy którym powinny znajdować się krzyż bez rozpięcia, z narzędziami męki Pańskiej i zawieszonym na krzyżu białym płótnem.

Podczas nieszporów Wielkiego Piątku odbywa się trzykrotna procesja dookoła świątyni z płaszczanicą, która jest niesiona - gdy nieszpory odprawia się w katedrze,  przez sześciu kapłanów nad  głowami, a siódmy kapłan idzie z ewangeliarzem pod płaszcanicą. W parafiach płaszczenicę niosą najstarsi wierni (mężczyźni). Procesja odzwierciedla symboliczny pogrzeb Jezusa. Po procesji kapłan przyjmuje płaszczanicę od wiernych i składa ją do grobu. Po złożeniu płaszcenicy do grobu, kapłan namaszcza całun pachnącym olejem, naśladując tym gestem uczynek Józefa z Arymatei i Nikodema. Po czym wszyscy wierni oddają cześć Chrystusowi poprzez pocałunek płaszczenicy.

W Wielki Piątek wieczorem, przy grobie Chrystusa, odprawiana jest Jutrznia Jerozolimska - nabożeństwo z Wielkiej Soboty - która jest  „liturgicznym opłakiwaniem" Zbawiciela złożonego w grobie.

Wielka Sobota - Chrystus zasnął w grobie, oczekując godziny swego zejścia do otchłani i swego Zmartwychwstania. Modlitwa Kościoła jest całkowicie przeniknięta głębokim uczuciem wiary i nadziei. Odprawia się Liturgię św. Bazylego w połączeniu z Nieszporami. Ważniejsze części obrzędów mają miejsce przed grobem Chrystusa na środku świątyni.

Nieszpory kapłan rozpoczyna w czerwonym (postnym) ornacie, ale ewangelię czyta już w jasnym ornacie, gdyż noc przybliża nas już do radosnego Zmartwychwstania. Podczas liturgii Wielkiej Soboty zamiast Pieśni Cherubinów słyszy się znamienne słowa, napomnienie, aby „zamilkło wszelkie ciało człowiecze". Jest to szczególny moment, gdyż sam Król Królów spoczywa w grobie.

Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego  - po krótkim nabożeństwie północnym (Połunoszcznica), odprawianym na środku świątyni przed Grobem, całun odnosi się przez Królewskie Wrota do sanktuarium i kładzie na ołtarzu, gdzie leży aż do Wniebowstąpienia

Wczesnym rankiem w niedzielę lub o  północy przy mocno oświetlonej świątyni duchowieństwo w sanktuarium przy zamkniętych Wrotach Królewskich i zaciągniętej zasłonie śpiewa cicho pieśń: „Zmartwychwstanie Twoje, Chryste Zbawicielu, aniołowie opiewają na niebiosach, i nam dozwól na ziemi czystym sercem Ciebie wychwalać". Ta wieść o zmartwychwstaniu Chrystusa, powtarzana trzykrotnie stopniowo potężnieje, brzmi coraz głośniej. Wreszcie otwierają się Wrota i potężna, radosna pieśń o Zmartwychwstaniu w ciszy nocy wypływa razem z procesją przy dźwięku dzwonów naokoło świątyni.

Po trzykrotnym okrążeniu świątyni procesja zatrzymuje się przed zamkniętymi drzwiami. Kapłan, trzymając w ręku trójświecznik z ikoną Zmartwychwstania, zaczyna uroczystą jutrznię wielkanocną słowami: „Chwała świętej, jednoistotnej, życiodajnej i niepodzielnej Trójcy, teraz i zawsze i na wieki wieków". Chór i duchowieństwo Wielokrotnie śpiewa radosny troparion wielkanocny: „Chrystus Pan powstał z martwych, Śmiercią podeptał śmierć i będącym w grobach darował życie".

Następnie kapłan kolejno na cztery strony świata obwieszcza ludzkości radosną nowinę o zmartwychwstaniu śpiewając następujące wersety psalmów:

1. Bóg wstaje, a rozpraszają się Jego wrogowie

  i pierzchają przed Jego obliczem ci, którzy Go nienawidzą.

2. Rozwiewają się, jak dym się rozwiewa,

  jak wosk się rozpływa w ogniu.

3. Tak giną przed Bogiem grzesznicy

 a sprawiedliwi cieszą się i weselą.

4. Ten jest dzień, który uczynił nam Pan,

  radujmy się i weselmy w nim.

5. Chwała Ojcu, i Synowi, i Świętemu Duchowi

i teraz i zawsze i na wieki wieków, amen.

Wierni odpowiadają na każdy z powyższych wersetów paschalnym troparionem: Chrystus zmartwychwstał, śmiercią śmierć podeptał i tym co w grobach życie darował.

Podczas nabożeństwa w niedziele święci się pokarmy, które są spożywane na uroczystym śniadaniu po nabożeństwie Paschalnym.

W tym dniu święci się także artos - chleb pszenny, na którym widnieje wizerunek Chrystusa zmartwychwstałego. Artos przez cały tydzień jest wystawiony w cerkwiach aż do niedzieli św. Tomasza, tzw. antypaschy, po czym chleb rozdaje się wiernym.

Aros - przypomina Baranka, którego Żydzi jedli przed wyjściem z niewoli egipskiej, a chrześcijanie, spożywając ten chleb, dzięki Męce i Zmartwychwstaniu Chrystusa, będą uwolnieni od grzechów.

Po jutrzni odprawia się Liturgię Godziny Trzeciej i Szóstej, które składają  się z niektórych tekstów dopiero co śpiewanej jutrzni.

Centralnym nabożeństwem jest oczywiście uroczysta Eucharystia Wielkanocna, w czasie której śpiewa się  słowa ewangelii według św. Jana (1,1-17) . Ewangelię  śpiewa się w różnych językach na znak głoszenia Dobrej Nowiny wszystkim narodom i językom i na znak kosmicznego triumfu wiary.

Wszystkie dni tego tygodnia są nazywane dniami paschalnymi, ponieważ stanowią jedność razem z dniem samej Paschy.

Tydzień Paschalny jest w Kościołach wschodnich okresem szczególnej modlitwy za zmarłych, odpowiednikiem  listopadowych dni zadusznych  u rzymokatolików. Wówczas wierni z kapłanami idą na cmentarze, aby zaśpiewać  swym bliskim paschalny troparion:  Chrystus zmartwychwstał, śmiercią śmierć podeptał i tym co w grobach życie darował!

 

Ireneusz Kondrów

Odsłon: 1411